Het kraanwater van ruim een derde van de Nederlandse bevolking bevat meer chemische PFAS-stoffen dan de gezondheidskundige richtwaarde van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) toelaat. Dat blijkt uit een analyse van milieuorganisatie Greenpeace, gebaseerd op officiële meetgegevens van de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven.
De overschrijdingen concentreren zich met name in het westen van het land. Rond Zaandam en IJmuiden overschrijdt de gemeten hoeveelheid PFAS de advieswaarde met meer dan factor drie. In de regio rond Alkmaar en Den Helder gaat het om tweeënhalf keer de richtwaarde, terwijl in Amsterdam en Delft respectievelijk ruim twee en anderhalf keer de norm uit de kraan stroomt.
Grote regionale verschillen tussen oppervlaktewater en grondwater
De mate van vervuiling verschilt sterk per regio. Volgens Greenpeace hangen deze verschillen nauw samen met de bronnen die drinkwaterbedrijven benutten voor de drinkwaterproductie.
In gebieden waar oppervlaktewater uit grote rivieren wordt ingenomen, liggen de PFAS-waarden aanzienlijk hoger dan in regio’s die leunen op diep grondwater. Regenval spoelt uitgestoten PFAS uit de lucht naar rivieren, terwijl industriële lozers via het oppervlaktewaternetwerk voor aanhoudende toevoer zorgen.
De tien grootste gemeenten waar de PFAS-concentratie in het drinkwater boven de RIVM-advieswaarde uitkomt, zijn:
- Zaanstad
- Haarlem
- Haarlemmermeer
- Amsterdam
- Den Haag
- Zoetermeer
- Leiden
- Rotterdam
- Westland
- Dordrecht
Advies blijft: kraanwater drinken
Ondanks de overschrijdingen adviseren zowel het RIVM, Greenpeace als drinkwaterkoepel Vewin consumenten om kraanwater te blijven drinken. Overstappen op verpakt water in plastic flessen wordt nadrukkelijk afgeraden, omdat dit ecologische nadelen heeft en de structurele bronvervuiling niet oplost.
PFAS verzamelt duizenden door de mens ontwikkelde stoffen die niet of nauwelijks afbreken in het milieu. Langdurige blootstelling via voeding, lucht en drinkwater verhoogt het cholesterolgehalte, tast het menselijk immuunsysteem aan en verhoogt het risico op diverse vormen van kanker.
Zuiveringskosten drukken op de drinkwaterrekening
Drinkwaterbedrijven proberen de concentraties omlaag te brengen door grootschalige aanpassingen in hun zuiveringsstations. Leverancier Evides bereidt bijvoorbeeld membraanfiltratie voor op locaties in Wranghe en Baanhoek om PFAS onder de richtwaarde te brengen.
Dergelijke zuiveringstechnieken brengen zware investeringen met zich mee. De Unie van Waterschappen waarschuwde de rijksoverheid eerder al via een brandbrief over de maatschappelijke kosten. De gemiddelde drinkwaterrekening voor Nederlandse huishoudens steeg de afgelopen tien jaar met meer dan 50 procent.
Roep om een algeheel Europees verbod
Waterbedrijven en milieuorganisaties stellen dat verdere zuivering symptoombestrijding blijft zolang de bronnen niet worden beschermd. Zolang chemische fabrieken stoffen mogen uitstoten en PFAS in consumentenartikelen en landbouwgif worden verwerkt, blijft het milieu belast.
Zowel drinkwaterbedrijven als het RIVM wijzen op het uitbannen van de productie als de enige effectieve langetermijnoplossing. Er wordt door betrokken partijen aangedrongen op het versnellen van een algeheel Europees verbod op de productie, toepassing, import en lozing van alle PFAS-varianten.
